Unieważnienie umowy frankowej - co to oznacza? Jakie skutki niesie?

Unieważnienie umowy frankowej to rozstrzygnięcie, które w większości spraw frankowych oferuje kredytobiorcom największe korzyści finansowe. Umowa przestaje wówczas istnieć w sensie prawnym. Dowiedz się, jakie skutki niesie takie orzeczenie sądu, jak wygląda rozliczenie z bankiem i co należy zrobić po wygranej sprawie?

Co oznacza unieważnienie umowy frankowej?

Przy unieważnieniu umowy frankowej, sąd stwierdza jej nieważność ze skutkiem wstecznym. Łacińskie określenie ex tunc wskazuje, że umowa jest traktowana tak, jakby nigdy nie zaistniała. Nie ma znaczenia, ile lat spłacano kredyt, ani ile rat wpłacił kredytobiorca.

Rezultaty takiego wyroku obejmują kilka wymiarów jednocześnie:

• Wzajemny zwrot świadczeń – strony zobowiązane są do oddania sobie nawzajem tego, co w ramach nieważnej umowy świadczyły. Bank zwraca kredytobiorcy wszystkie uiszczone raty, prowizje, opłaty i składki ubezpieczeniowe pobrane na podstawie nieważnej umowy. Kredytobiorca zwraca bankowi wyłącznie nominalną kwotę wypłaconego kapitału (bez odsetek, wynagrodzenia i waloryzacji).
• Uwolnienie nieruchomości od hipoteki – po prawomocnym unieważnieniu umowy kredytobiorca może złożyć wniosek o wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości, co formalnie kończy związek między nieruchomością a zobowiązaniem kredytowym.
• Odzyskanie zdolności kredytowej – bank ma obowiązek zaktualizować dane w Biurze Informacji Kredytowej: zobowiązanie finansowe musi zostać oznaczone jako zamknięte z przyczyn prawnych, aby frankowicz odzyskał czystą historię kredytową.

Warto wiedzieć!
Unieważnienie umowy frankowej jest dziś powszechnym rozwiązaniem w sprawach sądowych. Frankowicze wygrywają zdecydowaną większość procesów. Część opracowań wskazuje na wskaźnik korzystnych rozstrzygnięć rzędu nawet 90–98%.

Podstawy prawne unieważnienia umowy kredytowej

Podstawą prawną do dochodzenia roszczeń w sprawach frankowych jest art. 385¹ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami zapisy, które naruszają interesy konsumenta w sposób rażący i nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione, są bezskuteczne.

W przypadku umów frankowych chodzi przede wszystkim o klauzule abuzywne dotyczące mechanizmu przeliczania walut: czyli zapisy, które pozwalały bankowi dowolnie ustalać kurs CHF stosowany przy wypłacie kredytu i przy przeliczaniu rat.

Sądy uznają je za niedozwolone, ponieważ dawały bankowi jednostronną i niekontrolowaną swobodę w kształtowaniu wysokości zobowiązania kredytobiorcy.

Kodeks cywilny, art. 385¹ [Niedozwolone postanowienia umowne]
§1. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
§2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
§3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
§4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

źródło: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-385-1

Podstawą do żądania zwrotu wpłaconych kwot jest natomiast art. 410 Kodeksu cywilnego, dotyczący świadczeń nienależnych.

Kodeks cywilny, art. 410 [Świadczenie niezależne]
§1. Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.
§2. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

źródło: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-410

Jak wygląda rozliczenie z bankiem po unieważnieniu kredytu frankowego?

Prawomocne unieważnienie umowy frankowej nie kończy sprawy. Po wyroku następuje etap rozliczenia finansowego między stronami. Jego zasady wynikają bezpośrednio z przyjętej przez sądy teorii rozliczeń.

Teoria dwóch kondykcji

Obecnie dominującym w polskich sądach sposobem rozliczania sporów frankowych jest teoria dwóch kondykcji, opierająca się na odrębności roszczeń stron. Jej podstawą jest uchwała Sądu Najwyższego III CZP 6/21 z 7 maja 2021 r.

Na czym polega teoria dwóch kondykcji?

• Bank zwraca kredytobiorcy wszystko, co od niego pobrał: zapłacone raty, prowizję, opłaty, składki ubezpieczeniowe.
• Kredytobiorca zwraca bankowi wyłącznie kwotę nominalną wypłaconego kapitału, bez odsetek i dodatkowych należności.

Kredytobiorca, który spłacił już więcej niż pożyczył, może otrzymać od banku nadpłatę.

Dla porównania teoria salda (korzystna dla banków) zakładała automatyczne potrącenie wzajemnych roszczeń. W sytuacji, kiedy kredytobiorca spłacił mniej niż wynosiła kwota kapitału, sąd nie przyznawał mu żadnych środków.

Rozliczenie z bankiem

Kredytobiorca może żądać zwrotu prowizji, rat, składek ubezpieczeniowych i innych kosztów związanych z nieważną umową. Porozumienie rozliczające często reguluje także sprawę listu mazalnego i wykreślenia hipoteki.

Ważne!
Zgodnie z art. 320 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może rozłożyć na raty należność kredytobiorcy wobec banku, jeśli natychmiastowy zwrot całego kapitału byłby dla niego nadmiernie uciążliwy. Kredytobiorca nie musi zatem spłacać banku jednorazowo.

W kwestii podatku warto wiedzieć, że korzyść uzyskana przez konsumenta w wyniku unieważnienia umowy kredytu frankowego jest zwolniona z podatku dochodowego (PIT). Nie ma więc potrzeby uwzględniania takiego dochodu w zeznaniu rocznym.

Wykreślenie hipoteki i korekta BIK po unieważnieniu umowy frankowej

Rozliczenie finansowe to nie jedyna czynność do wykonania po prawomocnym wyroku. Kredytobiorca powinien dopilnować również formalności, które kończą cały stosunek prawny z bankiem.

Wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej

Unieważnienie umowy nie powoduje automatycznie wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. To osobna procedura, którą kredytobiorca musi zainicjować samodzielnie.

Do wykreślenia hipoteki potrzebny jest jeden z dwóch dokumentów:

• list mazalny – pisemna zgoda banku na wykreślenie hipoteki, potwierdzająca, że wierzytelność wygasła. Porozumienie rozliczające często reguluje sprawę listu mazalnego, to dokument, który w praktyczny sposób opisuje, jak bank wywiąże się ze swoich zobowiązań wobec kredytobiorcy w świetle korzystnego rozstrzygnięcia.
• prawomocny wyrok sądu – kredytobiorca może wykorzystać odpis wyroku opatrzony klauzulą prawomocności zamiast listu mazalnego, jeżeli w sentencji wyroku sąd jednoznacznie stwierdził nieważność umowy kredytu.

Wniosek o wykreślenie hipoteki składa się w sądzie rejonowym właściwym dla położenia nieruchomości, na formularzu KW-WPIS. Opłata wynosi 100 zł za wykreślenie jednej hipoteki.

Pamiętaj!
Bank ma obowiązek oznaczyć kredyt jako zamknięty z przyczyn prawnych, a nie z powodu niespłacenia. Bank i BIK muszą dostosować dane do rzeczywistego przebiegu umowy. Nie mogą wykazywać opóźnień, jeśli kredyt został unieważniony.

Pozew o unieważnienie umowy kredytu frankowego — jak złożyć i ile to kosztuje?

Unieważnienie kredytu frankowego jest możliwe wyłącznie na drodze sądowej. Złożenie pozwu przeciwko bankowi to pierwszy krok całego postępowania, który wymaga przygotowania właściwej dokumentacji i wniesienia opłat.

Proces sądowy w sprawach frankowych składa się z kilku etapów:

• analizy prawnej umowy,
• przygotowania i złożenia pozwu,
• postępowania przed sądem pierwszej instancji (nierzadko również przed sądem apelacyjnym).

Szacowany czas trwania procesu wynosi zazwyczaj od 1 do 3 lat. Przed złożeniem pozwu warto skierować do banku reklamację. Nie jest to wymóg formalny, ale może stanowić dowód w postępowaniu i rozpocząć bieg terminów istotnych dla przedawnienia.

Koszty sądowe

Aby złożyć pozew o unieważnienie umowy kredytu frankowego, należy uiścić opłatę sądową. W zależności od przebiegu sprawy mogą pojawić się też dodatkowe koszty.

Rodzaj opłaty	Kwota
Opłata sądowa od pozwu	1 000 zł
Opłata sądowa od apelacji	1 000 zł
Zaliczka na biegłego sądowego	500–2 000 zł
Wniosek o zabezpieczenie	100 zł
Wykreślenie hipoteki (po wyroku)	100 zł

Przedawnienie roszczeń – jak wyroki TSUE z 2025–2026 wpływają na sprawy frankowe?

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej od lat kształtuje sytuację frankowiczów w polskich sądach. Ostatnie lata przyniosły kilka nowych wyroków, które warto znać przed podjęciem decyzji o złożeniu pozwu.

Kluczowe wyroki TSUE z 2023–2026:

• Wyrok C-520/21 (czerwiec 2023) – TSUE jednoznacznie rozstrzygnął, że bankom nie należy się żadne dodatkowe wynagrodzenie ani waloryzacja kapitału po unieważnieniu umowy. Frankowicz zwraca wyłącznie pożyczoną kwotę nominalną.
• Wyrok C-396/24 (czerwiec 2025) – TSUE wyjaśnił, jakie skutki dla konsumenta ma stwierdzenie nieważności umowy zawierającej nieuczciwe warunki, wskazując na obowiązki sądów krajowych przy ocenie roszczeń banków wobec klientów.
• Wyrok C-746/24 (listopad 2025) – TSUE uznał, że nie należy przerzucać na konsumenta kosztów kontrpowództwa banku o zwrot kapitału w sytuacji, kiedy koszty te byłyby wyższe od opłat poniesionych przez kredytobiorcę w jego własnej sprawie.
• Wyroki z 16 kwietnia 2026 r. (C-752/24 Jangielak, C-753/24 Rzepacz, C-901/24 Falucka) – to najnowsze i szeroko komentowane rozstrzygnięcia, dotyczące przedawnienia roszczeń banku o zwrot kapitału po unieważnieniu umowy:

Sprawa C-752/24

TSUE stwierdził, że bank może złożyć pozew o zwrot kapitału jeszcze w trakcie trwającego procesu o nieważność umowy i tym samym przerwać bieg przedawnienia, pod warunkiem, że nie utrudnia to konsumentowi dochodzenia jego praw (np. przez generowanie nadmiernych kosztów).

Sprawa C-901/24

TSUE rozstrzygnął, że jeśli konsument złoży w sądzie oświadczenie potwierdzające świadomość skutków unieważnienia umowy, działa to jak uznanie długu i niweluje bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału.

Sprawa C-753/24

TSUE dopuścił możliwość nieuwzględnienia przez sąd upływu terminu przedawnienia roszczenia banku, gdy przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności i zasady słuszności, jednak każdy przypadek wymaga indywidualnego wyważenia przez sąd krajowy.

Przedawnienie roszczeń kredytobiorcy

W przypadku roszczeń kredytobiorcy wobec banku okres przedawnienia wynosi co do zasady 10 lub 6 lat, w zależności od tego, kiedy roszczenie powstało i czy dotyczy rat spłacanych przed nowelizacją Kodeksu cywilnego z 9 lipca 2018 r., która skróciła ogólny termin przedawnienia.

Dla roszczeń kredytobiorcy przedawnienie biegnie odrębnie dla każdej raty. Oznacza to, że im później zostanie złożony pozew, tym więcej rat może ulec przedawnieniu.

Czy bank może pozwać frankowicza po unieważnieniu umowy kredytowej?

To pytanie, które zadaje sobie wielu kredytobiorców rozważających wejście na drogę sądową. Banki przez lata groziły frankowiczom roszczeniami o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, próbując zniechęcić ich do składania pozwów.

Warto wiedzieć, że po wyroku TSUE C-520/21 z 2023 r. takie roszczenie banku nie ma żadnego oparcia w prawie unijnym ani polskim.

Nie oznacza to jednak, że banki nie mogą dochodzić żadnych roszczeń. Po unieważnieniu umowy bank ma prawo żądać zwrotu nominalnej kwoty wypłaconego kapitału i z tego prawa korzysta, kierując do sądów pozwy o zwrot kapitału, szczególnie w sprawach, w których kredytobiorca jeszcze nie spłacił go w całości.

Dlaczego bank nie może dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?

• Naruszałoby to prawo unijne – w szczególności Dyrektywę Rady 93/13/EWG o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich, której celem jest realna ochrona konsumenta przed skutkami nieuczciwych postanowień.
• Brak podstawy w prawie polskim – przepisy Kodeksu cywilnego nie przewidują możliwości dochodzenia wynagrodzenia od nienależnego świadczenia.
• Asymetria stron – to bank konstruował umowy frankowe, narzucając konsumentom postanowienia, które sądy uznają dziś za niedozwolone. Dochodzenie przez bank dodatkowych korzyści w takiej sytuacji byłoby co najmniej nadużyciem prawa.

Zapamiętaj!
Roszczenie banku ogranicza się do zwrotu nominalnego kapitału. Jeśli kredytobiorca spłacił już kwotę wyższą niż wypłacony kapitał, jest to dla niego finansowo korzystna sytuacja — może żądać od banku zwrotu nadpłaconych środków.

Jak wybrać kancelarię frankową i ile kosztuje obsługa prawna?

Wybór kancelarii frankowej ma istotne znaczenie dla przebiegu całej sprawy i ostatecznego wyniku finansowego. Na rynku działa wiele podmiotów oferujących obsługę prawną w sprawach frankowych: różnią się one doświadczeniem, modelem wynagrodzenia oraz zakresem usług.

Model wynagrodzenia kancelarii frankowej

Wynagrodzenie kancelarii frankowej składa się zazwyczaj z dwóch elementów: opłaty początkowej (ryczałtowej), pobieranej przy podpisaniu umowy, oraz premii za sukces (success fee) stanowiącej procent od korzyści finansowych uzyskanych przez klienta w wyniku wygranej sprawy lub ugody.

Na co warto zwrócić uwagę przy wyborze kancelarii?

• udokumentowane doświadczenie w sprawach frankowych liczba wygranych spraw, dostępne sygnatury wyroków
• specjalizacja w kredytach frankowych, a nie ogólna praktyka prawna
• zakres obsługi — czy kancelaria prowadzi sprawę aż do rozliczenia z bankiem, wykreślenia hipoteki i korekty BIK, a nie tylko do uzyskania wyroku
• przejrzystość wynagrodzenia — umowa powinna zawierać konkretne kwoty lub widełki, a nie wyłącznie procenty od bliżej nieokreślonej „korzyści"

Frankomat oferuje bezpłatną porównywarkę ofert kancelarii frankowych. Wystarczy podać podstawowe dane z umowy kredytowej, aby sprawdzić, które kancelarie mogą zająć się daną sprawą i na jakich warunkach.

A jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak wybrać odpowiednią kancelarię frankową, przeczytaj nasz artykuł → https://frankomat.com.pl/blog/ranking-kancelarii-frankowych/

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym są klauzule abuzywne i dlaczego są podstawą do unieważnienia umowy frankowej?

Klauzule niedozwolone, czyli klauzule abuzywne, to zapisy naruszające interesy konsumenta, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione. Sądy uznają je za bezskuteczne z mocy prawa i to właśnie stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności umowy frankowej.

Co dzieje się po unieważnieniu umowy?

Gdy umowa została unieważniona, jest traktowana tak, jakby nigdy nie została zawarta. Strony zobowiązane są do wzajemnego rozliczenia: bank zwraca uiszczone raty i opłaty, a kredytobiorca nominalną kwotę kapitału kredytu, bez odsetek i dotychczasowego harmonogramu spłat.

Jakie skutki prawne niesie wyrok unieważniający umowę frankową?

Korzystny wyrok wywołuje skutki prawne wstecz. Zobowiązanie kredytowe przestaje istnieć od momentu zawarcia umowy. Po wyroku unieważniającym należy skierować sprawę wykreślenia hipoteki do sądu właściwego dla miejsca położenia nieruchomości i dopilnować korekty danych w BIK.

Co zrobić, jeśli nie zgadzam się z wyrokiem sądu?

Jeśli nie zgadzasz się z wyrokiem sądu, przysługuje Ci apelacja, a w określonych przypadkach skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Możesz również zwrócić się do Rzecznika Finansowego, który wspiera konsumentów w sporach z bankami na każdym etapie postępowania.