Klauzula abuzywna – sprawdź czy Twoja umowa ją zawiera

Klauzule abuzywne, czyli niedozwolone postanowienia umowne, znajdują się w umowie kredytu frankowego prawie każdego Frankowicza. Banki stosowały w umowach kredytowych różne zapisy, które dziś można podważyć przed sądem. Sprawdź, na czym polega abuzywność umowy, poznaj przykłady klauzul abuzywnych z umów frankowych i dowiedz się, jak ustalić, czy występują one w Twoim kredycie.

Czym jest klauzula abuzywna?

Klauzula abuzywna to zapis umowny niedozwolony na mocy ustawy, którego konsument nie miał możliwości indywidualnie wynegocjować. Klauzule abuzywne występują najczęściej we wzorcach umownych, czyli w gotowych szablonach przygotowanych przez przedsiębiorcę.

Niedozwolone postanowienia pojawiają się nie tylko w umowach kredytowych – można je spotkać także w umowach ubezpieczenia oraz w regulaminach sklepów internetowych.

Łączy je jedno: konsument akceptuje gotowy wzorzec w całości i nie ma wpływu na jego treść, dlatego takich zapisów nie traktuje się jako uzgodnionych indywidualnie.

Jakie postanowienia Kodeks cywilny uznaje za niedozwolone?

Kodeks cywilny nie tylko definiuje niedozwolone postanowienia umowne, ale też podaje ich przykładową listę.

Zgodnie z art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.

Ochrona ta nie obejmuje postanowień, które dotyczą głównych świadczeń stron, jeżeli sformułowano je jednoznacznie. Samo wskazanie na główne świadczenia stron nie przesądza o abuzywności.

Warto wiedzieć
Zgodność postanowienia z dobrymi obyczajami ocenia się według stanu z chwili zawarcia umowy. Bierze się pod uwagę to, czy świadczenie kontrahenta oraz prawa i obowiązki konsumenta pozostają zgodne z zasadą równowagi stron. Postanowienia indywidualnie, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ, nie są traktowane jako abuzywne.

Zgodnie z 385³ Kodeksu cywilnego, za postanowienia niedozwolone uznaje się w szczególności te, które:

• wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania; szerzej – w jakikolwiek sposób ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za wyrządzone szkody,
• przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy,
• zezwalają na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta,
• uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie, albo od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów,
• przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany istotnych cech świadczenia bez ważnych przyczyn,
• przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy,
• uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, przy pomocy których kontrahent konsumenta zawiera umowę, albo od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności,
• uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta, bądź przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową,
• wyłączają obowiązek zwrotu zapłaty za świadczenie niespełnione, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia lub wykonania umowy,
• pozbawiają konsumenta prawa do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia,
  przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienie do wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu,
• przewidują uprawnienie do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie,
• stanowią, że umowa ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia,
• narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który nie jest miejscowo właściwy.

Warto pamiętać, że w obrocie prawnym funkcjonuje więcej zapisów, które mogą zostać uznane za niedozwolone. Ostateczna ocena, czy dane postanowienie jest abuzywne, zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Kto decyduje o tym, że klauzula jest abuzywna?

Od 17 kwietnia 2016 r. Prezes UOKiK rozstrzyga o abuzywności klauzul i wydaje w tych sprawach decyzje. Wcześniej robił to Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Nad eliminowaniem niedozwolonych postanowień czuwa więc Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, działający na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Postanowienia uznane za niedozwolone trafiały do rejestru klauzul niedozwolonych, który prowadzi UOKiK. Rejestr klauzul abuzywnych zebrał przez lata niemal 8000 wpisów (a dokładniej blisko 7,5 tys.).

Warto wiedzieć!
Rejestr w dotychczasowej formie został wygaszony 17 kwietnia 2026 r. UOKiK zapowiedział udostępnianie bazy w wersji zanonimizowanej, a bieżące rozstrzygnięcia publikuje jako decyzje Prezesa UOKiK.

Za naruszenie zakazu Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości do 10% obrotu z poprzedniego roku.

Dlaczego klauzule abuzywne są nielegalne?

Stosowanie klauzul abuzywnych jest zabronione, ponieważ taki zapis jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Często ogranicza też odpowiedzialność przedsiębiorcy względem drugiej strony umowy.

Umowy o kredyty frankowe zawierano przed laty, ale dzięki zapisom w Kodeksie cywilnym prawa konsumenta pozostają chronione. Kredytobiorca może dochodzić swoich praw i odzyskać część pieniędzy w związku z obecnością klauzul abuzywnych w umowie frankowej lub w umowie kredytu konsumenckiego.

Na czym polega abuzywność umowy?

Abuzywność umowy polega na tym, że jej treść jest niezgodna z obowiązującymi normami, a jej szczegóły nie były ustalane z kredytobiorcą indywidualnie. Skutki klauzuli abuzywnej są poważne – w skrajnych przypadkach prowadzą nawet do unieważnienia całej umowy.

Pamiętaj!
W umowach kredytów frankowych zazwyczaj występują klauzule waloryzacyjne, indeksacyjne i denominacyjne, nazywane też klauzulami przeliczeniowymi. Na ich podstawie banki przeliczały kapitał kredytu według kursu franka szwajcarskiego ustalanego we własnych tabelach kursowych, co mogło stawiać kredytobiorców w niekorzystnej sytuacji.

Czy roszczenia z klauzul abuzywnych się przedawniają?

Roszczenie konsumenta o zwrot wpłaconych rat przedawnia się co do zasady po 6 latach. Zgodnie z orzecznictwem TSUE (m.in. wyrok z marca 2026 r.) termin ten nie biegnie od daty spłaty kolejnych rat, ale od chwili, w której konsument dowiedział się o abuzywności zapisów w swojej umowie.

Roszczenie banku o zwrot wypłaconego kapitału przedawnia się natomiast po 3 latach. Zgodnie ze wspomnianą uchwałą SN (III CZP 25/22) termin ten biegnie od dnia następującego po dniu, w którym konsument zakwestionował wobec banku zapisy umowy (najczęściej od daty reklamacji lub wezwania do zapłaty).

Ważne!
W wyrokach z kwietnia 2026 r. TSUE doprecyzował, że w wyjątkowych i uzasadnionych sytuacjach sąd może uwzględnić przedawnione roszczenie banku o zwrot kapitału. Nie dzieje się to jednak automatycznie: ocenia to sąd, który bada, czy nie utrudnia to konsumentowi dochodzenia jego praw. Sam zarzut przedawnienia również nie działa z urzędu po stronie konsumenta – należy go podnieść w trakcie procesu.

Orzecznictwo w tym obszarze wciąż się zmienia, dlatego swoją sytuację najlepiej omówić indywidualnie z kancelarią prowadzącą sprawy frankowe.

Chcę pozbyć się problemu frankowego

Jakie są przykłady klauzul abuzywnych w umowach frankowych?

Prawie wszystkie umowy kredytowe Frankowiczów zawierają klauzule niedozwolone, dzięki którym można skierować sprawę do sądu.

Poniżej podajemy przykłady zapisów stosowanych w umowach kredytowych różnych banków (na podstawie Mapy Klauzul Rzecznika Finansowego. Aktualizacja z 7 czerwca 2021 r.).

Przykładowa klauzula stosowana przez bank Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A.

§ 5 ust. 3 [klauzula skutkująca nieważnością całej umowy]

„Kredyt może być wypłacany:

1. w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego,
2. w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w kraju."

Źródło: https://rf.gov.pl/wp-content/uploads/2021/06/Mapa-Klauzul-aktualizacja-na-07.06.2021.pdf

Przykładowa klauzula stosowana przez Santander Bank Polska S.A.

§ 2 ust. 2 [klauzula skutkująca nieważnością całej umowy]

„Każda transza kredytu wypłacana jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z «Tabelą kursów» obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia danej transzy."

Źródło: https://rf.gov.pl/wp-content/uploads/2021/06/Mapa-Klauzul-aktualizacja-na-07.06.2021.pdf

Przykładowa klauzula stosowana przez bank Credit Agricole Bank Polska S.A.

§ 4 ust. 1 [klauzula skutkująca nieważnością całej umowy]

„Kredyt zostaje wypłacony w transzach zgodnie z harmonogramem wypłaty określonym w Załączniku Nr 2 do umowy do równowartości X PLN (co stanowi kwotę X CHF przeliczoną wg. kursu kupna dewiz z dnia X) na rachunek należący do X prowadzony w banku X."

Źródło: https://rf.gov.pl/wp-content/uploads/2021/06/Mapa-Klauzul-aktualizacja-na-07.06.2021.pdf

Przykładowa klauzula stosowana przez Raiffeisen Bank Polska S.A.

§ 2 ust. 1 [klauzula skutkująca nieważnością całej umowy]

„W przypadku Kredytu udzielonego w walucie CHF/EUR/USD kwota kredytu zostanie wypłacona w złotych wg kursu kupna danej waluty zgodnie z obowiązującą w Banku w dniu Uruchomienia Kredytu/Transzy Kredytu Tabelą Kursów walut dla produktów hipotecznych w Raiffeisen Bank Polska Spółka Akcyjna."

Źródło: https://rf.gov.pl/wp-content/uploads/2021/06/Mapa-Klauzul-aktualizacja-na-07.06.2021.pdf

Jeśli chcesz się dowiedzieć, czy w Twojej umowie występują takie klauzule, skorzystaj z pomocy kancelarii specjalizującej się w sprawach frankowych.

Pomoc frankowiczom świadczona przez takie kancelarie obejmuje dogłębną analizę umowy kredytowej oraz prowadzenie sprawy w sądzie aż do unieważnienia umowy lub odfrankowienia kredytu.

Jak znaleźć klauzule abuzywne w umowie kredytowej?

Samodzielne odszukanie zapisów abuzywnych nie jest prostym przedsięwzięciem.

Nigdy nie masz pełnej gwarancji na to, że odnajdziesz dokładnie te same postanowienia, które wymieniliśmy powyżej. W Twojej umowie mogą znajdować się zupełnie inne zapisy abuzywne, które również zaliczają się do niedozwolonych. Znajomość tego, jak je rozpoznać, pomoże Ci również uniknąć zapisów abuzywnych przy zawieraniu kolejnych umów.

Jeśli przekażesz sprawę profesjonalnej kancelarii frankowej, dowiesz się, czy dana klauzula w Twojej umowie jest abuzywna. Poznasz także swoje możliwości w zakresie dochodzenia roszczeń od banku.

Chcę skorzystać z pomocy kancelarii frankowej

Co możesz zrobić, jeśli Twoja umowa zawiera klauzule abuzywne?

Wiesz już, że Twoja umowa zawiera klauzule abuzywne? Masz kilka opcji, a wybór zależy od tego, czy Twój kredyt został już spłacony czy nie.

• Unieważnienie umowy frankowej – rozliczasz się wzajemnie z bankiem. Ty zwracasz pożyczony kapitał, a bank oddaje Ci wpłacone raty. To obecnie najczęściej wybierana droga w sprawach frankowych.
• Odfrankowienie kredytu – z umowy znika klauzula indeksacyjna. Bank zwraca nadpłacone raty, saldo pozostałe do spłaty maleje, a kredyt jest dalej spłacany w złotówkach. Może to być rozwiązanie dla osób, które mają jeszcze sporo do spłaty.
• Ugoda pozasądowa z bankiem – proponowana zwykle jednostkom, które wciąż spłacają kredyt. Oferty banków bywają różne, ale co do zasady wiążą się z rezygnacją z części uprawnień. Warto ocenić je na spokojnie i skonsultować z prawnikiem przed podpisaniem.
• Ugoda sądowa – pozwala oszczędzić czas i odzyskać większą część należnej kwoty. Możesz ją rozważyć jeśli zależy Ci na czasie i chcesz uniknąć długiego procesu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy każda umowa kredytu frankowego zawiera klauzule abuzywne?

Nie każda – zależy to od konkretnych zapisów w danej umowie oraz banku, który ją przygotował. W wielu przypadkach klauzule przeliczeniowe faktycznie się w takich umowach znajdują, ale ostateczną ocenę zawsze przeprowadza się indywidualnie, na podstawie treści konkretnego dokumentu.

Czy mogę samodzielnie ocenić, że moja umowa jest abuzywna?

Samodzielna analiza może dać pewien obraz sytuacji, zwłaszcza jeśli porówna się swoje zapisy z przykładami klauzul uznanych wcześniej za niedozwolone. Pełną i wiążącą ocenę formułuje jednak sąd albo prawnik specjalizujący się w sprawach frankowych, który zna aktualne orzecznictwo.

Co się dzieje z umową po uznaniu klauzuli za abuzywną?

Skutek zależy od tego, czy dana klauzula dotyczy głównego przedmiotu umowy, czy jej pobocznego elementu. Czasem prowadzi to do odfrankowienia kredytu, a w innych sytuacjach – do unieważnienia całej umowy przez sąd.

Podsumowanie

• Klauzula abuzywna to niedozwolone postanowienie umowne, którego konsument nie uzgodnił indywidualnie; w umowie frankowej pozwala podważyć kredyt przed sądem.
• Prawie każda umowa frankowa zawiera klauzule waloryzacyjne, indeksacyjne lub denominacyjne (klauzule przeliczeniowe), które mogą zostać uznane za abuzywne.
• Gdy umowa zawiera klauzule abuzywne, możesz dążyć do unieważnienia umowy, odfrankowienia, zawarcia ugody (sądowej lub pozasądowej) albo – po spłacie kredytu – podpisać cesję wierzytelności.
• Roszczenia stron się przedawniają; sposób liczenia terminów kształtuje aktualne orzecznictwo (m.in. uchwała SN z 2024 r. i wyroki TSUE z 2026 r.), dlatego warto sprawdzić swoją sytuację z kancelarią.
• Wakacje kredytowe co do zasady nie obejmują kredytów udzielonych w walucie obcej.