Sprawy frankowe – unieważnienie umowy, koszty i orzecznictwo w 2026 roku

Sprawy frankowe wciąż stanowią znaczną część spraw toczących się w polskich sądach. Kredytobiorcy, którzy zawarli umowy kredytu powiązane z kursem franka szwajcarskiego, coraz częściej decydują się pozwać bank o unieważnienie umowy lub odfrankowienie kredytu. Sprawdź, na czym polegają klauzule abuzywne, kto najczęściej wygrywa, ile trwa proces sądowy i jak zmieniło się orzecznictwo w ostatnich latach.

Sprawy frankowe – na czym polegają i kogo dotyczą?

Sprawy frankowe dotyczą przede wszystkim kredytów frankowych – kredytów hipotecznych zaciąganych we frankach szwajcarskich, indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego, które banki masowo oferowały klientom w latach 2004–2011.

Kredyty te były wypłacane w złotówkach, ale ich saldo i wysokość rat zależały od kursu franka szwajcarskiego. Kiedy kurs franka zaczął rosnąć, wielu kredytobiorców zorientowało się, że mimo regularnej spłaty saldo kredytu praktycznie nie maleje.

Sednem sporu nie jest jednak sam wzrost kursu, lecz treść umów frankowych. W większości przypadków umowy zawierały tzw. klauzule abuzywne, czyli niedozwolone postanowienia umowne dotyczące sposobu przeliczania świadczeń po kursie ustalanym jednostronnie przez bank. To właśnie na tej podstawie kredytobiorcy mogą dochodzić swoich praw przed sądem.

Warto wiedzieć!
Sprawy frankowe mogą dotyczyć zarówno kredytów wciąż spłacanych, jak i tych, które zostały już zamknięte. Spłata kredytu nie ma żadnego wpływu na samo prawo do wystąpienia z roszczeniem – zmienia jedynie sposób jego rozliczenia.

Zanim jednak przejdziemy do możliwych rozstrzygnięć, warto zrozumieć, czym są niedozwolone zapisy, wokół których toczą się spory.

Niedozwolone postanowienia umowne w umowach frankowych

Klauzule abuzywne to niedozwolone postanowienia umowne, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W umowach frankowych najczęściej chodzi o zapisy pozwalające bankowi samodzielnie ustalać kurs stosowany do przeliczenia kredytu i rat, bez czytelnego, zweryfikowalnego mechanizmu.

Zgodnie z orzecznictwem niedozwolone klauzule nie wiążą konsumenta od chwili zawarcia umowy. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie potwierdzał, że klauzule niedozwolone należy traktować jako nieuczciwe, a sąd ma obowiązek zbadać ich charakter.

Skutki uznania, że umowa zawiera niedozwolone klauzule:

• Nieważność całej umowy – jeśli po usunięciu wadliwych zapisów umowa nie może dalej funkcjonować, sąd może orzec o jej nieważności.
• Odfrankowienie – rozwiązanie, w którym z umowy usuwa się klauzule walutowe, a kredyt jest traktowany jak kredyt złotowy z dotychczasowym oprocentowaniem.

Aby wykazać, że zapisy naruszają jego prawa, kredytobiorca musi działać jako konsument i to właśnie od tego zależy dalszy przebieg sprawy sądowej.

Unieważnienie umowy kredytu a odfrankowienie – co oznaczają dla kredytobiorcy?

Sąd, badając umowę, może wybrać jedną z dwóch dróg. Unieważnienie umowy kredytu oznacza, że umowa traktowana jest jako niezawarta od początku. W takim wariancie strony muszą zwrócić sobie wzajemnych roszczeń: konsument dochodzi zwrotu wpłaconych rat, odsetek i prowizji, a bank zwrotu wypłaconego kapitału.

Odfrankowienie kredytu działa inaczej. Polega na usunięciu z umowy klauzul walutowych i przeliczeniu zobowiązania tak, jakby od początku był to kredyt złotowy. Rata jest wtedy przeliczana na nowo, a nadpłacone kwoty podlegają zwrotowi. W praktyce sądy zdecydowanie częściej orzekają o nieważności niż o odfrankowieniu.

Rozliczenie po unieważnieniu umowy opiera się dziś na tzw. teorii dwóch kondykcji, zgodnie z którą roszczenie konsumenta i roszczenie banku są od siebie niezależne. Każda ze stron dochodzi swojego świadczenia osobno, co ma znaczenie m.in. dla naliczania odsetek.

Pamiętaj!
Po unieważnieniu umowy bank może wystąpić z własnym roszczeniem o zwrot kapitału. Ostateczne rozliczenie zależy jednak od indywidualnych okoliczności sprawy, dlatego warto policzyć korzyść jeszcze przed złożeniem pozwu.

Statystyki spraw frankowych – kto wygrywa, a kto przegrywa?

Aktualne statystyki są korzystne dla kredytobiorców. Szacuje się, że frankowicze wygrywają ponad 95% spraw, a część opracowań wskazuje odsetek wyroków korzystnych sięgający nawet 95–98%. Zdecydowana większość tych rozstrzygnięć dotyczy nieważności umowy, a nie odfrankowienia.

Wśród banków, które najczęściej przegrywają sprawy frankowe, wymienia się m.in. PKO BP, mBank, Bank Millennium oraz Raiffeisen – wynika to z dużej liczby wadliwych umów w ich portfelach.

Nie oznacza to, że każda sprawa jest wygrana z góry. Przegrana sprawa frankowa zdarza się najczęściej wtedy, gdy:

• kredytobiorca zawierał umowę w związku z działalnością gospodarczą i nie przysługiwał mu status konsumenta,
• nieruchomość była wynajmowana lub wykorzystywana komercyjnie,
• indywidualne okoliczności sprawy osłabiały argument o abuzywności.

Właśnie dlatego tak istotne jest ustalenie statusu konsumenta (bez niego trudno o korzystny wyrok). Sądy każdorazowo oceniają indywidualne okoliczności, a wyrokami korzystnymi kończą się przede wszystkim sprawy oparte na rzetelnej analizie umowy.

Ważne!
Wysoki odsetek wygranych nie jest gwarancją wyniku w konkretnej sprawie. Zanim zdecydujesz się pozwać bank, warto sprawdzić, jaką korzyść może przynieść proces sądowy.

Skoro szanse w wielu sprawach są wysokie, pozostaje pytanie o to, ile taki proces trwa i kosztuje.

Ile trwa i ile kosztuje proces sądowy przeciwko bankowi?

Czas trwania postępowania bywa różny – od kilku miesięcy do kilku lat. Najczęściej jednak mieści się w przedziale od około półtora roku do trzech lat. Zależy to m.in. od obłożenia danego sądu, stopnia skomplikowania sprawy oraz ewentualnej apelacji.

Co do zasady sprawą zajmuje się sąd okręgowy, choć przy niższej wartości przedmiotu sporu właściwy może być sąd rejonowy.

Wyrok pierwszej instancji nie jest ostateczny – najczęściej to bank wnosi apelację, którą rozpoznaje sąd apelacyjny. Dopiero po zakończeniu tego etapu wyrok staje się prawomocny. W wyjątkowych sytuacjach możliwa jest jeszcze skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego.

Koszty procesu:

• Opłata od pozwu – dla konsumenta to stała kwota 1000 zł (zgodnie z art. 13a ustawy o kosztach sądowych), gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 20 000 zł.
• Opinia biegłego – sąd może przeprowadzić dowód z opinii biegłego, zwłaszcza przy odfrankowieniu. Wiąże się to z zaliczką rzędu kilkuset do ok. dwóch tysięcy złotych.
• Wynagrodzenie pełnomocnika – ustalane indywidualnie z kancelarią, często w modelu opłata startowa plus premia za sukces.
• Opłata od apelacji – maksymalnie 1000 zł.

Zgodnie z przepisami strona przegrana ponosi koszty procesu (w tym koszty zastępstwa procesowego).

Coraz częściej kredytobiorcy składają także wniosek o zabezpieczenie, czyli wstrzymanie spłaty rat na czas sporu. Nie następuje to jednak automatycznie – decyzję podejmuje sąd na wniosek strony. Wstrzymanie oznacza, że w trakcie procesu kredytobiorca może nie zostać obciążony płaceniem rat.

Warto wiedzieć
Do sprawy przydają się m.in. umowa kredytowa, regulamin udzielania kredytu, aneksy, dokumenty dotyczące wypłaty oraz historia spłaty. To na ich podstawie kancelaria oceni szansę i przygotuje pozwew.

Przedawnienie roszczeń w sprawach frankowych

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, roszczenia konsumenta wobec banku przedawniają się co do zasady po 6 latach, a roszczenia banku wobec kredytobiorcy po 3 latach.

Kluczowy jest jednak moment, od którego biegnie termin. Dla konsumenta zaczyna się on dopiero wtedy, kiedy dowiedział się o nieważności lub abuzywności zapisów swojej umowy. Dla banku bieg przedawnienia roszczenia o zwrot kapitału rozpoczyna się najwcześniej z chwilą, gdy konsument po raz pierwszy zakwestionował umowę (np. reklamacją lub wezwaniem do zapłaty).

To podejście potwierdził wyrok TSUE z 2 lipca 2026 roku w połączonych sprawach C‑261/25 i C‑262/25, zgodnie z którym trzyletni termin przedawnienia roszczenia banku liczy się od pierwszego zakwestionowania umowy przez konsumenta.

Pamiętaj!
Sąd nie bada przedawnienia z urzędu. Zarzut ten musi podnieść strona. W praktyce oznacza to, że wiele osób, które lata temu spłaciły kredyt, wciąż może podjąć działania i skierować sprawę do sądu.

Najnowsze orzecznictwo – co ulega zmianie w sprawach frankowych?

Ostatnie lata przyniosły serię rozstrzygnięć korzystnych dla frankowiczów. Najważniejsze z nich to wyrok TSUE w sprawie C‑520/21 z 15 czerwca 2023 roku, zgodnie z którym po unieważnieniu umowy frankowej bankowi nie przysługuje wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Linię tę wzmocniła uchwała Sądu Najwyższego III CZP 25/22, porządkująca zasady rozliczeń między stronami.

Kolejne orzeczenia dotyczyły m.in. kosztów kontrpowództwa banku oraz zasad przedawnienia. W zdecydowanej większości sądy stwierdzają nieważność umowy kredytu zawierającej klauzule abuzywne.

Inna kwestia dotyczy tzw. ustawy frankowej. Wbrew obiegowym opiniom nie jest to obowiązujący akt, który automatycznie zawiesza raty. To projekt nowelizacji, nad którym pracuje Ministerstwo Sprawiedliwości, mający usprawnić i przyspieszyć postępowania.

Sprawy frankowe stanowią bowiem ogromną część pracy sądów apelacyjnych. Zgodnie z zapowiedziami projekt nie ogranicza praw konsumentów ani nie zmienia ich uprawnień finansowych. Konsument nadal może pozwać bank o unieważnienie umowy i domagać się zwrotu nadpłaconych rat.

Ważne!
Ponieważ przepisy i orzecznictwo wciąż się rozwijają, konkretne kwoty i terminy warto każdorazowo weryfikować w aktualnym stanie prawnym oraz z pełnomocnikiem prowadzącym sprawę.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy mogę pozwać bank, jeśli spłaciłem już kredyt?

Tak. Spłata kredytu nie zamyka drogi do sprawy sądowej. Zmienia się jedynie sposób rozliczenia, ponieważ w grę wchodzą wzajemne roszczeń za okres obowiązywania umowy.

Ile trwa proces w sprawach frankowych?

Najczęściej od około półtora roku do trzech lat, w zależności od sądu, stopnia skomplikowania sprawy oraz ewentualnej apelacji. Prawomocny wyrok zapada po zakończeniu postępowania w drugiej instancji.

Czym różni się unieważnienie od odfrankowienia?

Unieważnienie umowy oznacza, że traktuje się ją jako niezawartą od początku, a strony zwracają sobie świadczenia. Odfrankowienie kredytu polega na usunięciu klauzul walutowych i przeliczeniu zobowiązania na kredyt złotowy z dotychczasowym oprocentowania.

Kiedy przedawniają się roszczenia w sprawie frankowej?

Co do zasady roszczeń konsumenta przedawniają się po 6 latach, a banku po 3 latach. Bieg terminu dla konsumenta liczy się od chwili, gdy dowiedział się o wadliwości umowy, co w wielu przypadkach pozwala podjąć działania także po latach.

Czy w trakcie procesu muszę spłacać raty?

Nie zawsze. Na wniosek sąd może udzielić zabezpieczenia i wstrzymać obowiązek spłaty rat na czas sporu. Nie dzieje się to jednak automatycznie – decyzję podejmuje sąd.

Podsumowanie

• Sprawy frankowe dotyczą kredytów powiązanych z kursem franka szwajcarskiego, których umowy zawierały klauzule abuzywne naruszające jego interesy jako konsumenta.
• Sąd może orzec unieważnienie umowy kredytu (rozliczenie wzajemnych świadczeń) lub odfrankowienie i przeliczenie na kredyt złotowy.
• Zdecydowana większość spraw kończy się wyrokami korzystnymi dla frankowiczów, ale wynik zależy od treści umowy i statusu konsumenta. Przegrana sprawa frankowa zdarza się m.in. przy działalnością gospodarczą.
• Opłata od pozwu dla konsumenta to 1000 zł, a przedawnienie roszczeń wynosi co do zasady 6 lat dla konsumenta i 3 lata dla banku, dlatego warto sprawdzić swoją sytuację, zanim zdecydujesz się pozwać bank.